Formułowanie problemów badawczych podczas pisania prac

Bardzo ważnym etapem w postępowaniu badawczym jest sformułowanie problemów badawczych (gr. problemu — przeszkoda, trudność)33. Ich genezą jest m.in. dostrzeżenie i uświadomienie trudności, które się spotyka i które próbuje się rozwiązać. W ten sposób problemy stają się słownym sformułowaniem dostrzeżonych trudności^.
W innym ujęciu problemy badawcze są także zabiegiem werbalnym, z pozoru prostym i polegającym na ich generowaniu z tematu, przedmiotu i celów badawczych. Jest to także radykalne uściślenie i ukierunkowanie zainteresowań badacza.

Definicji problemów badawczych w literaturze jest jeszcze więcej. I tak J. Pięter zdefiniował problem badawczy jako swoiste pytania, jakość i rozmiar pewnej niewiedzy (pewnego braku w dotychczasowej wiedzy) oraz cel i granice pracy naukowej.

Według S. Nowaka problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.

H. Muszyński zauważył, że problemami badawczymi są pytania, na które nie padły jeszcze odpowiedzi, i które są skierowane do samych siebie. Stąd problemem naukowym jest pytanie, które stawia się samym sobie, i na które można uzyskać odpowiedź jedynie w wyniku pewnych czynności badawczych, określenie problemu pozwala wyznaczyć teren badawczych poszukiwań i zakres interesujących badacza zjawisk, co jest podstawowym warunkiem ścisłości naukowej (…), stanowi zapoczątkowanie pewnego procesu myślenia, który ma doprowadzić do wartościowych efektów naukowych jeśli chodzi o pisanie prac.

Formułowanie problemów badawczych jest zabiegiem wymagającym poważnego namysłu i pewnego zasobu wiedzy. Bo choć problemy badawcze określają zakres niewiedzy, to, aby przeprowadzić je trafnie, trzeba sporo wiedzieć o przedmiocie badań. Najlepszym źródłem takiej wiedzy jest literatura przedmiotu.

W logice, a następnie w metodologii nauk funkcjonują następujące rodzaje pytań:

1) pytania-rozstrzygnięcia, które w języku faktów dotyczą własności, cech przedmiotów, zjawisk. Jest to prosta postać problemów, które rozpoczynają się od partykuły czy, a odpowiedzi na nie są definitywne i jednoznaczne – tak, nie, tzn. domagają się tylko potwierdzenia lub negacji. Zawierają w sobie alternatywną możliwość poszukiwania odpowiedzi, które zawarte są w konstrukcji gramatycznej i treści pytania. Inaczej niniejsze pytania zwie się pytaniami kierunkowymi, pytaniami o zmienne,

2) pytania dopełnienia, uzupełnienia, które w języku faktów dotyczą relacji łączących zmienne. Mogą być również pytaniami o rodzaj związków miedzy cechami zjawiska, o rodzaj zależności między zjawiskami i wówczas wyznaczają inny, szerszy zakres poszukiwań. Odpowiedzi na tego typu pytania są złożone, wielowarstwowe, uwarunkowane i rozpoczynają się na ogół zwrotem jak, jak jest itp. Ponadto w swej strukturze gramatycznej nie zawierają informacji, gdzie należy szukać na nie odpowiedzi. Na takie pytania nie można odpowiedzieć tak lub nie. Odpowiedzi nie są także transformacją zweryfikowanej badaniami ich postaci gramatycznej. Pytania te otwierają przed badaczami pole inwencji i poszukiwań. Inaczej niniejsze pytania zwie się pytaniami twórczymi, pytaniami o relacje między zmiennymi.

W razie problemów napisz tutaj:

Pisanie prac PEDAGOGIKA – badania, ankiety, wykresy, tabele