Struktura systemu metodycznego

Informacje zamieszczone w tym wpisie są uniwersalne, dotyczą każdego rodzaju prac, w tym prace inżynierskie a nawet coś co jest zupełnie po drugiej stronie barykady, czyli pisanie prac z pedagogiki.

Zgodnie z definicja: metoda badawcza jest to zbiór uporządkowany czynności zmierzający do poznania określonego przedmiotu lub zjawiska w sposób zapewniający najwyższy poziom efektywności, tj. osiągniecie zakładanych celów badawczych w najkrótszym czasie, przy możliwie najmniejszym wydatkowaniu sil i środków. Dzięki temu pisanie prac powinno się stać prostsze.
Według innych określeń: metoda badawcza jest to zbiór sposobów i procedur stosowanych przy rozwiązywaniu problemów. Są one ujęte w postaci norm i zasad postępowania.
Przypomnijmy także, że zgodnie z powszechnym przekonaniem poprawność metody badawczej jest podstawowym warunkiem uznania wyników badań za wiarygodne. Podważenie zasadności przyjętej metody badawczej dyskwalifikuje uzyskane przy jej stosowaniu wyniki. Z tych względów wobec metody badawczej formułuje się wiele wymagań ogólnych i szczegółowych. Ich syntezę wynikającą z piśmiennictwa metodologicznego przedstawiamy poniżej. Oto więc wymagania, jakie formułuje się wobec metody badawczej:
1. Metoda badawcza powinna być zdeterminowana i ukierunkowana. Ukierunkowanie metody polega na podporządkowaniu wszystkich procedur badawczych celowi badań. Determinacja zaś jest to uwarunkowanie przez prawidłowości dotyczące samego obiektu badań oraz reguły działalności poznawczej. Podstawa determinacji metody jest zasób wiedzy o przedmiocie badań, przede wszystkim wiedzy teoretycznej. Z tego względu musi ona uwzględniać istniejąca wiedzę o przedmiocie badań oraz zasady jej przełożenia na procedury badawcze.
Determinacja i ukierunkowanie metody wyklucza wszelka dowolność w przyjęciu i stosowaniu technik badawczych, nie wyklucza jednak aktywności badacza w poszukiwaniu nowych, nieortodoksyjnych sposobów zdobywania wiedzy.
2. Metoda badawcza powinna być efektywna i niezawodna.
Inaczej mówiąc: metoda powinna być taka. aby jednoznacznie dawała wyniki o wysokim poziomie wiarygodności. Zależy to od każdego elementu wykonawczego metody oraz od ich wzajemnego usytuowania.
Efektywność metody kojarzy się, co prawda, z aspektem ekonomicznym, ale jest pojęciem szerszym. Efektywna metoda pozwala na uzyskanie dokładnie takich wyników, jakie są potrzebne badaczowi do rozwiązania problemu, a czułość i precyzja wymaganiom argumentacji tego rozwiązania.

3. Metoda powinna być odtwarzalna.
Oznacza to możliwość wykorzystywania metody przez nieograniczony czas -co jest równoznaczne z wielokrotnym jej stosowaniem. Powinna być przy tym możliwa do standaryzacji wyposażenia badawczego oraz zalgorytmizowania kolejnych procedur badawczych.
4. Metoda powinna być jasna, zrozumiała i poznawalna.
Powinna więc być taka, aby mógł się nią posługiwać każdy człowiek po odpowiednim przygotowaniu. Nie może zawierać niczego, co nie mogłoby być zrozumiane i wyrażone w definiowalnych pojęciach, czego człowiek nie mógłby się nauczyć.
Wymagania te powinny być spełnione łącznie, jakkolwiek w zależności od charakteru metody możliwy jest różny poziom ich spełnienia. W żadnym jednak przypadku nie może być któreś z nich pominięte całkowicie. Inaczej mówiąc, każde z wymagań ma swój próg znaczenia, poniżej którego cała metoda traci na wartości. Progi te określane są dla każdego indywidualnego przypadku badawczego osobno. Prowadzi to do konieczności selekcjonowania metod badawczych, ich systematycznej modyfikacji i wzbogacania. Konsekwencją tych spostrzeżeń jest wniosek, że różne metody mają różny zakres stosowalności. Dopiero utworzenie zwartego systemu metodycznego tworzy możliwość skutecznego i elastycznego reagowania na zmienność podejmowanych problemów badawczych.