Czym jest istota badań naukowych

Czym jest istota badań naukowych? Stefan Nowak definiuje badanie naukowe jako: „ciąg jednostkowych, czy zbiorowych czynności, który otwiera sformułowanie problemu, a który następnie zmierza do rozwiązania tego problemu – do udzielenia odpowiedzi na określające ten problem pytanie czy zbiór pytań”.  Wskazuje on jednak na złożoność zagadnienia. Jego zdaniem, badanie naukowe możemy postrzegać sensu stricto: „jako odcinek procesu poznawczego, który polega na zbieraniu i analizie danych w toku bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z rzeczywistością badaną i który zmierza do uzyskania odpowiedzi na sformułowane uprzednio pytanie czy do rozstrzygnięcia prawdziwości sformułowanej hipotezy”.

Może je rozumieć także sensu largo jako: „znacznie rozleglejsze obszary czynności poznawczych: od poprawnego i jednoznacznego sformułowania pytań, na które chcemy szukać odpowiedzi – co zakłada, iż uprzednio uprzytomniliśmy sobie znaczenie terminów, które w tych pytaniach występują – poprzez czynności polegające na „przetłumaczeniu” tych pytań na język „wskaźników” i właściwych operacji badawczych, aż po zrealizowanie odpowiednich badań, zinterpretowanie wyników i wreszcie rozważenie tych wyników dla wyjaśnienia interesującego nas fragmentu rzeczywistości, dla sformułowania czy lepszego uzasadnienia jakiejś teorii o zjawiskach przez nas badanych czy też dla celów działań praktycznych”.

Czym jest istota badań naukowych wg Zaczyńskiego

Nieco inaczej definiuje badania naukowe Władysław Zaczyński, twierdząc, że badanie naukowe jest: „wieloetapowym procesem zróżnicowanych wewnętrznie działań mających zapewnić nam obiektywne, dokładne i wyczerpujące poznanie wybranego wycinka rzeczywistości przyrodniczej, technicznej, społecznej lub kulturowej”.

Marian Cieślarczyk natomiast uważa, że badanie naukowe: „to próba poznania jakiejś rzeczywistości lub jej wycinka za pomocą metody naukowej (…), wyniki badań powinny przedstawiać (opisywać i wyjaśniać, czasami również przewidywać) maksymalnie zbliżony do obiektywnego obraz rzeczywistości”.
Zatem co jest celem badań naukowych? Według Mieczysława Łobockiego będzie to; „poznanie prawdy, czyli ujawnienie stosunkowo obiektywnego stanu rzeczy (…). Chodzi tu zarówno o poszukiwanie prawdy, jak i jej opisywanie”.

Tadeusz Pilch i Teresa Bauman dodają, że celem działalności badawczej jest także tworzenie i rozwijanie nauki w sensie treściowym, zgodnie z metodami mającymi zapewnić obiektywne, zasadne i uporządkowane poznanie danej dziedziny rzeczywistości. Choć przedstawione definicje nieco inaczej określają, co jest celem badań naukowych, podkreślić należy, że zawierają one treści i desygnaty, które nie wykluczają się, a są raczej komplementarne wobec siebie.

Istotnym jest, że celem w badaniach naukowych jest uzyskanie wiedzy (rozumianej jako poznawanie i opisywanie prawdy), jak najszerszej, czyli ogólnej i ścisłej, a w szczególności pewnej, cechującej się przy tym jak najpełniejszą zawartością informacji.

Można przyjąć, że istotą badań naukowych jest ciąg czynności realizowanych według ustalonych zasad, podejmowanych dla osiągnięcia założonego celu, którym jest rozwiązanie wcześniej zdefiniowanego problemu (poznanie wycinka rzeczywistości). Ważnym jest, jak się wydaje, by owe czynności były dobrane tak, aby dawały gwarancję uzyskania wiarygodnych, obiektywnych danych o rzeczywistości. Zbiór tychże zasad, odpowiadających wspomnianym kryteriom, składa się na metodę badań.